ภาวะรังไข่เสื่อมก่อนวัยทำให้มีลูกยากจริงไหม?

รังไข่เป็นอวัยวะสืบพันธุ์ เกี่ยวกับการมีบุตรโดยตรง เพราะรังไข่จะผลิตเซลล์ไข่ที่สามารถปฏิสนธิกับเซลล์อสุจิทำให้เกิดเป็นตัวอ่อนและทารกได้ ดังนั้นหากรังไข่มีปัญหาก็อาจส่งผลต่อการมีบุตรได้ด้วย จึงมีคำถามอยู่ว่าภาวะรังไข่เสื่อมก่อนวัยอันควรจะทำให้มีลูกยากจริงหรือไม่ ก่อนอื่นต้องบอกก่อนว่าภาวะนี้มีส่วนทำให้มีบุตรยากจริง แต่ถึงอย่างนั้นผู้ที่มีภาวะรังไข่เสื่อมก็ยังสามารถมีบุตรได้ ครั้งนี้ศูนย์รักษาผู้มีบัตรยากอย่างเราก็ได้รวบรวมข้อมูลโดยละเอียดมาให้หลายๆ คนได้ทำความเข้าใจแล้ว ดังนี้ 

รังไข่ มีหน้าที่อะไร?

ก่อนอื่นมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับอวัยวะรังไข่กันก่อน โดยรังไข่เป็นอวัยวะหนึ่งในระบบสืบพันธุ์ อยู่บริเวณปีกมดลูกทั้ง 2 ข้าง หน้าที่หลักของรังไข่คือสร้างฮอร์โมนต่างๆ ของผู้หญิงให้มีความสมดุล โดยเฉพาะฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ทำหน้าที่ควบคุมระบบสืบพันธุ์ของเพศหญิง ทำให้มีประจำเดือนและเกิดการไข่ตก ซึ่งเป็นกระบวนการหนึ่งที่ทำให้มีบุตรได้ 

ตามปกติร่างกายจะคัดเลือกไข่ที่จะโตขึ้นในแต่ละรอบเดือน เรียกว่า dominant follicle ไข่ที่ได้รับการคัดเลือกนั้นจะค่อยๆ โตขึ้น และจะค่อยๆ เคลื่อนที่ออกมาให้ใกล้ๆ กับผิวของรังไข่ เพื่อเตรียมพร้อมในการตกไข่ ซึ่งไข่ที่ตกออกมาจะค่อยๆ เคลื่อนที่ผ่านท่อนำไข่  ซึ่งพร้อมที่จะผสมกับอสุจิของเพศชาย กลายเป็นตัวอ่อนตามลำดับ แน่นอนว่าถ้าหากมีภาวะรังไข่เสื่อม ก็จะทำให้กระบวนการเหล่านี้เสื่อมเร็วขึ้น คุณภาพและจำนวนของไข่ลดลงเร็วขึ้น เป็นผลทำให้เกิดภาวะมีบุตรยาก

ภาวะรังไข่เสื่อม ก่อนวัยอันควรคืออะไร?

ภาวะรังไข่เสื่อมตามธรรมชาติ คือภาวะที่รังไข่ผลิตฮอร์โมนและผลิตไข่ได้น้อยกว่าปกติ เป็นสิ่งที่ผู้หญิงทุกคนต้องเจอเมื่อถึงวัยอันควร โดยปกติแล้วภาวะรังไข่เสื่อมจะเกิดขึ้นเมื่อผู้หญิงอายุ 40 ปี เป็นต้นไป สังเกตได้ง่ายๆ หากรังไข่เริ่มเสื่อมประจำเดือนจะมาไม่ปกติ เช่น ประจำเดือนขาด มาไม่สม่ำเสมอในแต่ละเดือน หรือประจำเดือนมาน้อย ซึ่งมีผลต่อการมีบุตร 

แต่ภาวะรังไข่เสื่อมก่อนวัยอันควรคือคนที่มีภาวะดังกล่าวก่อนอายุ 40 ปี และจะเป็นปัญหาอย่างมากหากเกิดขึ้นกับคนที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์ 

ภาวะรังไข่เสื่อม ก่อนวัยอันควร เกิดจากอะไร?

ภาวะรังไข่เสื่อม ก่อนวัยอันควรเกิดจากหลายสาเหตุด้วยกัน ได้แก่ 

1.ความผิดปติของโคโมโซม และพันธุกรรม 

สาเหตุแรกที่พบคือความผิดปติของโคโมโซมและพันธุกรรม ที่พบได้ประมาณ 20-30% โดยบุคคลนั้นจะมีการพัฒนาของรังไข่เป็นปกติขณะเป็นทารกในครรภ์ แต่จะมีการฝ่อของไข่อย่างรวดเร็ว ทำให้รังไข่เสื่อมหรือหยุดทำงานเร็วกว่าคนทั่วไป บางรายไม่มีประจำเดือน หรือบางรายมีประจำเดือนอยู่ไม่กี่ปีประจำเดือนก็หมดไป เพราะเกิดภาวะรังไข่เสื่อมหรือรังไข่หยุดทำงาน 

2.โรคภูมิต้านทานตนเอง 

บางรายพบว่ามีภาวะรังไข่เสื่อมมาจากโรคภูมิต้านทานตนเอง เช่น โรคพุ่มพวงหรือ SLE โรคภูมิต้านทานตนเองของต่อมไทรอยด์ โรคพราไทรอยด์ เป็นต้น ซึ่งพบได้ประมาณ 10-30% โดยโรคดังกล่าวมีผลทำให้ภาวะรังไข่เสื่อม แต่บางรายสามารถรักษาภาวะโรคภูมิต้านทานตนเองได้ ก็อาจส่งผลให้รังไข่กลับมาใช้งานได้ด้วย หมายความว่าถ้าหากสามารถรักษาโรคภูมิต้านทานตนเองได้ ภาวะรังไข่เสื่อมก็จะดีขึ้นด้วยนั่นเอง

3.การผ่าตัด 

บางรายที่มีภาวะรังไข่เสื่อม อาจเป็นผลมาจากการผ่าตัด หากเป็นการผ่าตัดบริเวณรังไข่ ซึ่งอาจทำให้เกิดการเสียเนื้อรังไข่ไปบางส่วน ก็อาจจะเกิดภาวะรังไข่เสื่อมได้ ทั้งนี้ยังพบว่าบางรายอาจมีการผ่าตัดในลักษณะที่ไปรบกวนเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงรังไข่ ทำให้รังไข่ขาดเลือดและหยุดทำงาน

4.การใช้เคมีบำบัด

สำหรับคนไข้มะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัดหรือการฉายแสงโดยเฉพาะการฉายแสงบริเวณอุ้งเชิงกราน อาจส่งผลต่อการทำงานของรังไข่ด้วย ทำให้เกิดภาวะรังไข่เสื่อมสภาพก่อนวัยอันควร 

อ่านเพิ่มเติม: เป็นมะเร็งก็มีลูกได้ จริงไหม? ไขข้อสงสัยทีนี่ 

การตรวจรังไข่เสื่อม

บางรายที่สงสัยว่าตัวเองจะมีภาวะรังไข่เสื่อมหรือไม่ เมื่อสังเกตตัวเองแล้วพบว่าประจำเดือนมาไม่ปกติหรือมาน้อยกว่าปกติ สามารถเข้ารับตรวจรังไข่เสื่อมได้ โดยแพทย์จะทำการตรวจ ดังนี้ 

1. ตรวจร่างกาย และซักประวัติทางการแพทย์ 

2. ตรวจเลือดวัดระดับฮอร์โมน ได้แก่ ตรวจฮอร์โมน AMH หรือ Anti-Mullerian Hormone ที่มีปริมาณสัมพันธ์กับจำนวนไข่ใบเล็กๆ ในรังไข่ และตรวจเลือดเพื่อหาระดับฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของรังไข่ที่เรียกว่า ฮอร์โมน FSH (Follicular stimulating hormone) 

3. ตรวจเลือดเพื่อวัดปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนในเลือด 

ภาวะรังไข่เสื่อม มีลูกได้ไหม?

คำถามถัดมาที่หลายคนสงสัยคือ หากเกิดภาวะรังไข่เสื่อม จะสามารถมีลูกได้หรือไม่ คำตอบคือแม้ว่าจะมีภาวะรังไข่เสื่อม ทำให้มีลูกยาก แต่ก็ยังสามารถมีลูกได้ในบางกรณี เพราะภาวะรังไข่เสื่อมบางสาเหตุ สามารถรักษาให้อาการดีขึ้น และกลับมาตกไข่ได้ จึงมีโอกาสตั้งครรภ์ธรรมชาติได้ หรือบางกรณีสามารถเก็บไข่มาทำเด็กหลอดแก้วได้ 

อย่างในกรณีที่เกิดภาวะรังไข่เสื่อมจากโรคภูมิต้านทานตนเอง หากรักษาโรคให้หายได้ รังไข่ก็กลับมาทำงานได้และสามารถมีลูกได้ หรือบางสาเหตุเช่นการใช้เคมีบำบัด หากฝากไข่เอาไว้ก่อนทำเคมีบำบัด หลังทำเคมีบำบัดแล้ว ก็สามารถมีลูกได้เช่นกันโดยการทำเด็กหลอดแก้ว

ดังนั้นภาวะรังไข่เสื่อม อาจทำให้มีบุตรยากก็จริง แต่โอกาสในการมีบุตรยังไม่เท่ากับศูนย์ในบางกรณี สามารถเข้ารับการปรึกษากับคลินิกผู้มีบุตรยากได้โดยตรง เพราะภาวะรังไข่เสื่อมบางกรณี สามารถพึ่งพาเทคโนโลยีทางการแพทย์เพื่อช่วยให้มีบุตรได้